Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedicijnen

Moderators: Team, Superuser, Angela, Sanne

GrGr

Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedicijnen

Bericht door GrGr » do 17 okt 2013, 14:43

De laatste jaren is meer bekend geworden over de (negatieve) wisselwerking tussen antidepressiva (AD) en chemo/hormoontherapie (HT). Daarbij gaat het dan over dat AD de werking van chemo en HT vermindert. Hoe dat andersom werkt, daar hoor ik zelden iets over, maar ik weet dat het vaak zo is dat een combinatie van kankermedicijnen ook de werking van AD beïnvloedt.

Zelf heb ik dat probleem ervaren met het slikken van AD (Citalopram) in combinatie met diverse HT (Tamoxifen, Arimidex en Aromasin) en geloof me of niet, de term klotetijd komt dan maar een beetje bij de werkelijkheid.
Nu is het weer raak bij een vriendin. Ze slikt al jaren Venlafaxine (Efexor) en tijdens chemo, HT en Herceptin was het leven alles behalve een feest. Sinds een paar weken slikt ze Xeloda en Lapatinib, samen met AD en dat gaat opnieuw helemaal mis. Opnieuw een grote depressie.
Zowel zij als ik hebben psychiaters gevraagd om een oplossing, maar die trekken hun handen er vanaf en zeggen er niets van te weten. Stoppen met behandelen is wat oncologen hebben als enige alternatief.
Het is echt om gek van te worden. Zijn wij nu een zogenaamde ‘vergeten’ groep? En zijn er deskundigen die kunnen helpen?

Gebruikersavatar
Dees
Beheerder
Berichten: 4737
Lid geworden op: di 15 mei 2012, 08:27

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Dees » do 17 okt 2013, 22:41

Hoi GrGr, he wat een narigheid, voor jou en voor je vriendin. Ik vind het echt lastig om er iets over te zeggen.

De 'prodrug' tamoxifen wordt door het CYP2D6-systeem omgezet in het werkzame anti-oestrogeen endoxifen. Krachtige CYP2D6-remmers als selectieve serotonine-heropnameremmers (en daarnaast ook cinacalcet, bupropion en kinidine) verhinderen deze omzetting. Tamoxifen werkt daardoor mogelijk niet goed. Andersom heb ik daar nooit bewijs voor gezien.

Ik moest denken aan een stukje uit een blog van Karin Spaink. Ze schrijft:
Aangeslagen raken en depressief worden als je een ernstige ziekte hebt, acht ik een volkomen normale, ja zelfs gezonde reactie. Moeten horen dat dat ‘dus’ niet bevorderlijk is voor je genezing, komt me voor als iemand die het toch al erg moeilijk heeft, een venijnige trap na geven. Daarnaast vergeet Verdonck dat al jaren geleden bekend werd dat depressie juist een neveneffect kan zijn van een lichaam in strijd. Als je lichaam permanent overuren maakt, gaat het hoofd soms op nul – je wordt vlak, mat, moe, kortom: depressief. Simpelweg omdat alle beschikbare energie wordt ingezet voor dat ene doel: de boel intern, fysiek, weer op orde te krijgen. Depressie is in dat geval het teken dat er intern hard wordt gewerkt, het is in zekere zin een neveneffect van kanker.
Bron: blog van Karin Spaink

Er bestaat wel een richtlijn Depressie binnen Palliatieve zorg.

Ik ken de richtlijn zelf niet. Dit staat er in de samenvatting:
Er wordt onderscheid gemaakt tussen:
• somberheid als normale reactie: wisselende momenten van somberheid en wanhoop, die het leven van de patiënt niet in belangrijke mate belemmeren
• aanpassingsstoornis met depressieve stemming: emotionele en gedragssymptomen als reactie op (een) herkenbare stressveroorzakende factor(en), die zich binnen drie maanden na het begin van de stressveroorzakende factoren voordoen en gepaard gaan met een duidelijk lijden dat ernstiger is dan wat verwacht mag worden en/of gepaard gaat met significante beperkingen in sociaal en beroepsmatig functioneren; zodra de stressveroorzakende factor (of de gevolgen ervan) is weggevallen, blijven de symptomen niet langer dan zes maanden aanwezig
• depressie in engere zin: een toestandsbeeld waarbij er in ieder geval sprake is van een sombere stemming en/of vermindering van interesse en/of plezier gedurende het grootste deel van de dag en gedurende ten minste twee weken

Depressie in de palliatieve fase wordt nogal eens niet onderkend en behandeld omdat de sombere stemming als een normale reactie beschouwd wordt die ‘erbij hoort' en geen behandeling behoeft.

Gevolgen
• vermoeidheid, anorexie, gewichtsverlies, slaapproblemen
• agitatie, wanhoop, gevoelens van waardeloosheid, hulpeloosheid en hopeloosheid, preoccupatie met de dood

Oorzaken en risicofactoren
• pijn die niet goed onder controle is
• fysieke beperkingen
• (co)morbiditeit: specifieke vormen van kanker (m.n. hoofd-hals- en pancreascarcinomen), neurologische, endocrinologische, hart- en vaat-, nier- en autoimmuunziektes, infectieziekten (bijv. HIV/AIDS)
• bij kanker: hersenmetastasen, oncologische ulcera, hypercalciëmie, bijwerking van behandeling (totale schedelbestraling, chemo-, immuno- of hormonale therapie)
• medicatie, o.a. corticosteroïden en psychofarmaca
• misbruik van alcohol en/of nicotine
• bepaalde persoonlijkheidskenmerken zoals een afhankelijke persoonlijkheid
• eenzaamheid en gebrek aan steun
• eerdere major events, eerder doorgemaakte depressie of verlieservaring
• familiaire belasting

Diagnostiek
• Overweeg de diagnose depressie bij elke patiënt die zich in de palliatieve fase van de ziekte bevindt.
• Informeer actief naar de gemoedstoestand: ‘Bent u somber? Zo ja, herkent u deze reactie van uzelf bij tegenslagen of ervaart u dit als anders en vreemd?'
• Gebruik bij twijfel een screeningsinstrument, bijv. de Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) of de 4DKL.
• Stel de diagnose aan de hand van de DSM-IV-criteria: depressieve stemming, verlies van interesse of plezier, verandering van gewicht of eetlust, slaapstoornis, agitatie of traagheid, moeheid of verlies aan energie, gevoelens van schuld of waardeloosheid, verminderd vermogen tot nadenken, concentratie of besluiteloosheid en/of terugkerende gedachten aan de dood of suïcide (in ieder geval depressieve stemming en/of verlies van interesse of plezier en in totaal ten minste 5 symptomen). Bij een minor depression worden depressieve beelden verstaan die slechts voldoen aan 3 tot 4 DSM-IV-criteria.

•Raadpleeg een psychiater met ervaring in de palliatieve zorg indien uitgebreide diagnostiek gewenst is of ingestelde initiële behandelingen geen effect hebben.

Beleid
Behandeling van de oorzaak
•Behandel pijn die onvoldoende onder controle is.
•Staak of wijzig behandeling of medicatie die ten grondslag ligt of bijdraagt aan depressie.
•Behandel zo nodig en mogelijk andere predisponerende factoren.

Niet-medicamenteus
•Geef informatie aan patiënt en naasten over het voorkomen van depressie.
•Stel een zorgplan op waarin bejegeningsadvies, eventuele medicatie en afspraken met betrekking tot de dagstructuur zijn opgenomen.
•Biedt steunende en structurerende gesprekken met aandacht voor emotionele, gedragsmatige en sociale aspecten.
•Overweeg verwijzing voor gespecialiseerde psychotherapeutische emotionele, gedragsmatige/cognitieve of sociale interventies.

Medicamenteus
Bij patiënten met een korte levensverwachting:
• methylfenidaat 5 mg 's ochtends en rond het middaguur, verhoog iedere dag totdat het gewenste effect bereikt is (tot max. 2 dd 20 mg); indien na 4 dagen geen effect: stoppen

Bij patiënten met een levensverwachting van meer dan één maand:
•tricyclische antidepressiva: nortriptyline (activerend), amitriptyline (sederend) of clomipramine (antipaniek en antiobsessief); start met 25 mg voor de nacht en verhoog met 10-25 mg elke twee tot vier dagen tot 100-150 mg voor de nacht
•moderne antidepressiva: ◦SSRI's: citalopram 1 dd 20 mg (oude of verzwakte patiënten starten met 1 dd 10 mg), escitalopram 1 dd 10 mg (evt. start met 1 dd 5 mg) of sertraline 1 dd 50 mg, per week met 50 mg verhogen tot maximaal 1 dd 200 mg, ◦SNRI: venlafaxine 37,5-150 mg, ◦mirtazapine 15-45 mg 's avonds (sederend en eetlust bevorderend)

Evaluatie

•door arts of verpleegkundige en evt. psycholoog of psychiater
•minimaal eenmaal per week in ondersteunende gesprekken het verloop van de depressie monitoren
•gebruikt evt. HADS of 4DKL
•medicamenteuze maatregelen: dagelijks (methylfenidaat) of eenmaal per week (antidepressiva)
Bron: Richtlijn Depressie binnen palliatieve zorg

Los van alle adviezen vind ik de opmerking over het raadplegen van een psychiater met ervaring in palliatieve zorg wel belangrijk. De psychiater die meewerkte aan deze richtlijn, was M. Bannink, psychiater, Erasmus MC, Rotterdam, locatie Daniel den Hoed. Misschien dat hij kan helpen.
Groeten, Dees
Gezondheidswetenschapper (Gezondheidsvoorlichting en Geestelijke Gezondheidkunde) * Gewerkt in farmaceutische industrie oncologie o.a. op het gebied van borstkanker * Zelf diagnose borstkanker op 36-jarige leeftijd (2007) * www.caseofdees.wordpress.com

GrGr

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door GrGr » vr 18 okt 2013, 14:17

Dank je wel Dees, ik ga mijn vraag mailen naar het Daniel den Hoed (secretariaat Unit Psychosociale Zorg Volwassenen & Consultatieve Psychiatrie - onderdeel van de afdeling Psychiatrie) en hoop dat psychiater M. Bannink er iets mee kan.

Niet alleen van Tamoxifen, ook van sommige aromataseremmers is inmiddels bekend dat de werking vermindert in combinatie met sommige antidepressiva. Het zijn eenzijdige onderzoeken, want hoe de werking de andere kant op gaat, vinden kankeronderzoekers waarschijnlijk niet belangrijk.

Karin Spaink heeft gelijk, kankerbehandelingen zijn sowieso om depressief van te worden, en bij de meeste mensen verdwijnen die depressieve gevoelens weer na verloop van tijd. Dat is helaas niet zo bij mensen die al vóór de kanker chronisch depressief waren, die worden vaak nog depressiever door de combinatie van die kanker-/depressiemedicijnen.

In de palliatieve richtlijn (waarom wordt alleen ‘palliatief’ in combinatie met ‘depressie’ genoemd?) staat:
Beleid
Behandeling van de oorzaak
•Behandel pijn die onvoldoende onder controle is.
•Staak of wijzig behandeling of medicatie die ten grondslag ligt of bijdraagt aan depressie.
•Behandel zo nodig en mogelijk andere predisponerende factoren.
Mensen met chronische depressies die antidepressiva slikken, zijn vaak al jaren in behandeling bij artsen, psychiaters, enz. Uit deze richtlijn maak ik op dat wij de keuze hebben uit stoppen met behandelen of doorgaan met behandelen en nog depressiever worden.

Ik word er niet vrolijker van…

Gebruikersavatar
Dees
Beheerder
Berichten: 4737
Lid geworden op: di 15 mei 2012, 08:27

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Dees » vr 18 okt 2013, 14:49

Hoi GrGr, chronisch depressief zijn is al vreselijk en daar bovenop kanker krijgen is helemaal vreselijk. De combinatie van een psychiatrische stoornis (als ik dat zo mag noemen) en een lichamelijke ziekte is echt lastig. Een depressie is ook moeilijk in te voelen voor andere mensen. Er wordt al snel geroepen: Ja, iedereen is wel eens somber..... Maarja, niet zo vaak en zo heftig dat iedereen een chronische depressie heeft.

Je zegt:
GrGr schreef:Niet alleen van Tamoxifen, ook van sommige aromataseremmers is inmiddels bekend dat de werking vermindert in combinatie met sommige antidepressiva. Het zijn eenzijdige onderzoeken, want hoe de werking de andere kant op gaat, vinden kankeronderzoekers waarschijnlijk niet belangrijk.
Ik kan me vergissen, maar volgens mij is het niet zo dat kankeronderzoekers dat oninteressant vinden, maar dat tamoxifen en antidepressiva in het lichaam samen moeten vechten om het enzym CYP2D6 en dat daardoor tamoxifen wel verminderd werkt en antidepressiva niet. Het blijft een theoretisch verhaal.
GrGr schreef: In de palliatieve richtlijn (waarom wordt alleen ‘palliatief’ in combinatie met ‘depressie’ genoemd?) staat:
Beleid
Behandeling van de oorzaak
•Behandel pijn die onvoldoende onder controle is.
•Staak of wijzig behandeling of medicatie die ten grondslag ligt of bijdraagt aan depressie.
•Behandel zo nodig en mogelijk andere predisponerende factoren.
Mensen met chronische depressies die antidepressiva slikken, zijn vaak al jaren in behandeling bij artsen, psychiaters, enz. Uit deze richtlijn maak ik op dat wij de keuze hebben uit stoppen met behandelen of doorgaan met behandelen en nog depressiever worden.

Ik word er niet vrolijker van…
Je leest het anders dan wat er staat. Er staat dat als er een behandeling of medicatie oorzaak is (ten grondslag ligt), dat je dan kunt besluiten om die behandeling of medicatie te wijzigen of stoppen. Daar staat niks over stoppen of doorgaan met behandelen en depressiever worden.

Dat er wel een palliatieve richtlijn is voor Depressie en geen gewone richtlijn Depressie en kanker is vast omdat Depressie in de palliatieve setting wel heel veel voorkomt en minder in de curatieve setting. Het belangrijkste is dat je misschien iets kunt met de informatie die erin staat.

Take care, ik hoop op betere tijden voor jou en voor je vriendin.
Groeten, Dees
Gezondheidswetenschapper (Gezondheidsvoorlichting en Geestelijke Gezondheidkunde) * Gewerkt in farmaceutische industrie oncologie o.a. op het gebied van borstkanker * Zelf diagnose borstkanker op 36-jarige leeftijd (2007) * www.caseofdees.wordpress.com

GrGr

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door GrGr » vr 18 okt 2013, 21:22

Alweer dank. De richtlijnen en onderzoeken zijn simpelweg niet gericht op chronische depressies, maar vooral op depressies die zijn ontstaan tijdens/na de behandeling. Uitgangspunt is de kankerbehandeling. Logisch, want het gaat om oncologische richtlijnen en om onderzoeken naar kankermiddelen.

Jij schrijft:
...dat tamoxifen en antidepressiva in het lichaam samen moeten vechten om het enzym CYP2D6 en dat daardoor tamoxifen wel verminderd werkt en antidepressiva niet...

Kun jij een link plaatsen van dat onderzoek? Daar zou ik blij mee zijn, omdat mijn oncoloog juist het tegenovergestelde vertelde (nl. dat mijn AD niet meer werkte door de HT). En ook de oncoloog van mijn vriendin trekt diezelfde conclusie en zegt dat het enige alternatief is om te stoppen met de kankerbehandelingen.

Het lijkt erop dat er vanuit de oncologische kant geen mogelijkheden zijn er iets aan te doen. Dan zou de oplossing moeten komen uit de psychiatrische hoek. Ik vrees dat ze daar lang nog niet zo ver zijn dat ze onderzoek gaan doen naar het effect van kankermedicijnen op mensen met chronische depressies.

Gebruikersavatar
Dees
Beheerder
Berichten: 4737
Lid geworden op: di 15 mei 2012, 08:27

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Dees » vr 18 okt 2013, 22:20

Hoi GrGr,
Ik ben bang dat dat inderdaad niet onderzocht gaat worden. Te gecompliceerd.

Stukje van vorige maand:
Geneesmiddelen en voedingsmiddelen worden afgebroken door enzymen. Voor heel veel geneesmiddelen is het benodigde enzym één van de enzymen die vallen onder het enzymsysteem cytochroom P450. Als datzelfde enzym nodig is om voedingsmiddelen af te breken, ontstaat er een interactie.

Interactie tussen geneesmiddelen en voedingsmiddelen (of andere geneesmiddelen) kan betekenen dat het geneesmiddel vertraagd wordt afgebroken of versneld. Dat heeft gevolgen voor de werkzaamheid enerzijds en voor de bijwerkingen anderzijds.

In dit overzicht zie je van welke geneesmiddelen 'inducers' en 'inhibitors' bekend zijn. Inducers zorgen voor versnelde afbraak en inhibitors voor vertraagde afbraak.

Afbeelding

Bron: Drugguide on Cytochroom P450

Tamoxifen wordt onder andere door CYP2D6 gemetaboliseerd. Hierbij wordt de actieve metaboliet gevormd, die 30-100x zo potent is als tamoxifen.

Dus tamoxifen --CYP2D6--> 4-hydroxy-tamoxifen (30-100 keer zo werkzaam). Dus CYP2D6 wordt geremd en daardoor heb je een minder actieve metaboliet oftewel lagere spiegels van de werkzaamste metaboliet. Grapefruit remt CYP3A4 dus kleine kans op stapeling van actiefste (30-100 keer zo potent) metaboliet. Bovendien wordt tamoxifen via zoveel routes afgebroken dat het blijkbaar niet relevant is.
Interacties
De werking van anticoagulantia van vitamine K-antagonisten kan worden versterkt. Gelijktijdig gebruik met oestrogenen (bv. orale anticonceptiva), moet worden vermeden vanwege wederzijdse vermindering van werkzaamheid. Gelijktijdig gebruik met sterke inductoren van CYP3A4 (zoals carbamazepine, fenytoïne, rifampicine en sint-janskruid) kan de concentratie van tamoxifen verlagen. Gelijktijdig gebruik met sterke remmers van CYP2D6 (zoals paroxetine, fluoxetine, kinidine, cinacalcet en bupropion) kan de concentratie van de sterk actieve metaboliet endoxifen met 65–75% verlagen en dient vermeden te worden. Bij combinatie met cytotoxische middelen bestaat een vergroot risico van trombo-embolische complicaties.
Bron: Farmaceutisch therapeutisch Kompas
Take care. Ik hoop dat die psychiater iets voor jullie kan doen.
Groeten, Dees
Gezondheidswetenschapper (Gezondheidsvoorlichting en Geestelijke Gezondheidkunde) * Gewerkt in farmaceutische industrie oncologie o.a. op het gebied van borstkanker * Zelf diagnose borstkanker op 36-jarige leeftijd (2007) * www.caseofdees.wordpress.com

GrGr

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door GrGr » ma 21 okt 2013, 11:33

Dees, je bent onbetaalbaar! Dankjewel dat je zoveel voor me uitgezocht hebt!

Margriet S

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Margriet S » wo 23 okt 2013, 17:28

Toen ik in 2002 voor het eerst BK kreeg, zat ik al aan de AD vanwege een depressie (overlijden moeder). Ik kreeg na allerlei verschillende soorten uiteindelijk Zoloft (Sertraline). Die zou volgens het lijstje hieronder wel compatible zijn met chemo ... Ik was kort voor de BK-diagnose gestopt met AD maar zat er al vrij snel weer aan. Overigens heb ik die ronde BK geen chemo hoeven ondergaan.

Inmiddels ben ik AD-af. Slik nu medicatie tegen ADHD en daar bleken uiteindelijk de depressies het gevolg van de zijn (ontbreken diagnose en overal op vastlopen). Nu bij BK 2.0 totaal geen last van depressies of neerslachtigheid (gelukkig).

Info hieronder afkomstig van http://chemocare.com/chemotherapy/side- ... mf38Pm-2m4

Medications that your doctor may prescribe to quell the depression brought on by chemotherapy:

Citalopram (Celexa®)
Fluoxetine (Prozac®)
Paroxetine (Paxil®)
Sertraline (Zoloft®)
Amitriptyline (Elavil®)
Imipramine (Tofranil®)
Nortriptyline (Pamelor®)

Gebruikersavatar
Dees
Beheerder
Berichten: 4737
Lid geworden op: di 15 mei 2012, 08:27

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Dees » wo 23 okt 2013, 20:40

Margriet S schreef:Toen ik in 2002 voor het eerst BK kreeg, zat ik al aan de AD vanwege een depressie (overlijden moeder). Ik kreeg na allerlei verschillende soorten uiteindelijk Zoloft (Sertraline). Die zou volgens het lijstje hieronder wel compatible zijn met chemo ... Ik was kort voor de BK-diagnose gestopt met AD maar zat er al vrij snel weer aan. Overigens heb ik die ronde BK geen chemo hoeven ondergaan.

Inmiddels ben ik AD-af. Slik nu medicatie tegen ADHD en daar bleken uiteindelijk de depressies het gevolg van de zijn (ontbreken diagnose en overal op vastlopen). Nu bij BK 2.0 totaal geen last van depressies of neerslachtigheid (gelukkig).

Info hieronder afkomstig van http://chemocare.com/chemotherapy/side- ... mf38Pm-2m4

Medications that your doctor may prescribe to quell the depression brought on by chemotherapy:

Citalopram (Celexa®)
Fluoxetine (Prozac®)
Paroxetine (Paxil®)
Sertraline (Zoloft®)
Amitriptyline (Elavil®)
Imipramine (Tofranil®)
Nortriptyline (Pamelor®)
Het gaat niet om de interactie met chemo, maar de interactie met tamoxifen. Tamoxifen kan minder goed gaan werken door antidepressiva.
Groeten, Dees
Gezondheidswetenschapper (Gezondheidsvoorlichting en Geestelijke Gezondheidkunde) * Gewerkt in farmaceutische industrie oncologie o.a. op het gebied van borstkanker * Zelf diagnose borstkanker op 36-jarige leeftijd (2007) * www.caseofdees.wordpress.com

Margriet S

Re: Depressief ivm combinatie antidepressiva en kankermedici

Bericht door Margriet S » do 24 okt 2013, 12:34

Check Dees! Heb ik dus niet goed opgelet ;-(.

Gesloten

Terug naar “Oktober 2013”